दिवाळी

दिवाळी हा शब्द दीपावली या शब्दापासून बनला आहे. दीपावली हा शब्द दीप + आवली (रांग, ओळ) असा बनला आहे. त्याचा अर्थ आहे, दिव्यांची रांग किंवा ओळ. दिवाळीला सर्वत्र दिवे लावतात. चौदा वर्षांचा वनवास संपवून प्रभू श्रीराम अयोध्येला परत आले, त्या वेळी प्रजेने दीपोत्सव केला. तेव्हापासून दीपावली उत्सव सुरू आहे.

आश्‍विन वद्य त्रयोदशी (धनत्रयोदशी), आश्‍विन वद्य चतुर्दशी (नरक चतुर्दशी), अमावास्या (लक्ष्मीपूजन) आणि कार्तिक शुद्ध प्रतिपदा (बलीप्रतिपदा) असे चार दिवस दिवाळी साजरी केली जाते. काही जण त्रयोदशीला दिवाळीत न धरता, दिवाळी उरलेल्या तीन दिवसांची आहे, असे समजतात. वसुबारस आणि भाऊबीज हे दिवस दिवाळीला जोडून येतात, म्हणून त्यांचा समावेश दिवाळीत केला जातो; पण वस्तूतः ते सण वेगवेगळे आहेत.

दिवाळी संबंधित लेख

  • दिवाळी : शंकानिरसन

    दिवाळीच्या दिवशी पूर्ण घरात दिवे लावण्याची, तसेच पूर्ण घराभोवती दिवे लावण्याची आवश्यकता नसते. प्रवेशद्वाराशी आणि...

  • वसुबारस आणि गुरुद्वादशी

    आश्विन वद्य द्वादशी या दिवशी वसुबारस तसेच गुरुद्वादशी हे सण साजरे केले जातात. वसुबारस या...

  • अभ्यंगस्नान

    प्रस्तुत लेखात आपण ‘अभ्यंगस्नान’ म्हणजे काय, त्याची प्रत्यक्ष कृती, त्याने होणारे लाभ, अभ्यंगस्नानात तेल लावण्याचे...

  • यमदीपदान पूजाविधी

    सर्वसामान्य लोकांना यमदीपदान कसे करावे, याची नेमकी माहिती नसते. दान करतांना ते भावपूर्ण व्हावे आणि...

  • यमदीपदान करतांना १३ दिवे अर्पण का करावे ?

    यमदीपदान करतांना यमदेवतेला १३ दिवे अर्पण केले जातात. या १३ संख्येमागील शास्त्र, तसेच यमदीपदान करण्याचे...

  • धनत्रयोदशी (धनतेरस)

    धनत्रयोदशीच्या दिवशी नवीन सुवर्ण विकत घेण्याचा प्रघात आहे. त्यामुळे वर्षभर घरात धनलक्ष्मी वास करते. या...

  • नरक चतुर्दशी

    नरक चतुर्दशी या दिवाळीतील सणाचे महत्त्व आणि या दिवशी करण्यात येणार्‍या कृतींमागील शास्त्र या लेखाच्या...

  • लक्ष्मीपूजन

    दिवाळीत लक्ष्मीपूजन करतात. लक्ष्मीपूजन या दिवसाचे महत्त्व, इतिहास, साजरा करण्याची पद्धत आणि काढावयाची रांगोळी यात...

  • श्री लक्ष्मीकुबेर पूजाविधी

    लक्ष्मी पूजन कसे करावे, याविषयी जाणून घ्या. श्री लक्ष्मीकुबेराभ्यां नमः । स्नानं समर्पयामि ।। (उजव्या...

  • बलीप्रतिपदा (दिवाळी पाडवा)

    बलीप्रतिपदा हा साडेतीन मुहूर्तांपैकी अर्धा मुहूर्त आहे. हा ‘विक्रम संवत’ कालगणनेचा वर्षारंभदिन म्हणून साजरा करतात.

  • भाऊबीज (यमद्वितीया)

    भाऊबिजेच्या दिवशी यमराज आपली बहीण यमुना हिच्या घरी जेवायला जातो अन् त्या दिवशी नरकात पिचत...

  • तुळशी विवाह

    तुळशी विवाह हा सण साजरा करण्याची पद्धत तसेच या सणाची वैशिष्ट्ये यांविषयी लेखात माहिती देण्यात...

  • देवदिवाळी

    कुलस्वामी, कुलस्वामिनी आणि इष्टदेवता यांच्याखेरीज अन्य देवतांचे पूजन करून त्यांना त्यांच्या मानाचा भाग पोहोचविण्याचे कर्तव्य...

  • दिवाळीनिमित्त सात्त्विक रांगोळ्या !

    दिवाळीच्या निमित्ताने सात्त्विक रांगोळ्या पाहूयात.

  • विनाशकारी फटाक्यांवर बंदी आणा !

    प्रचंड प्रदूषण वाढवणारे फटाके, हा दिवाळी, क्रिकेटच्या सामन्यातील विजय आणि धार्मिक वा राजकीय मिरवणुका यांचा...

  • दिवाळीमध्ये लहान मुले किल्ला का बांधतात ?

    काही शतकांपूर्वी हिंदूंमधील लढाऊ वृत्ती न्यून होऊ लागली. येणार्‍या पिढ्यांमधील कणखरपणा जागृत व्हावा आणि छत्रपती...

  • सात्त्विक आकाशकंदिल

    हिंदु जनजागृती समिती निर्मित आकाशकंदिलाचा आकार शून्याप्रमाणे असणे आणि त्याचे लाभ.

  • आकाशदीप

    दिवाळीत आकाशकंदिल लावतात. आकाशकंदिलाचा मूळ शब्द ‘आकाशदीप’ असा आहे. आकाशदीपाची संकल्पनेविषयी यात पाहूया.

  • भावपूर्ण दिवाळी कशी साजरी करावी ?

    अज्ञानाच्या अंधःकारातून ज्ञानाच्या प्रकाशाकडे नेणारा सण म्हणजे दिवाळी ! दिवाळी म्हणजे उत्साह. दिवाळी म्हणजे आनंद,...

  • रावणवधानंतर प्रभु श्रीरामचंद्रांना अयोध्येत पोचण्यास २१ दिवस कसे लागले...

    फेसबूकवर प्रसारित झालेल्या एका संदेशात ‘श्रीरामाने रावणाला दसर्‍याच्या दिवशी मारल्यानंतर २१ दिवसांनी ते अयोध्येत पायी...

दिवाळी संबंधित व्हिडिओ


संबंधित सनातन-निर्मित ग्रंथ

 

सण साजरे करण्याच्या योग्य पद्धती आणि शास्त्र
सण साजरे करण्याच्या योग्य पद्धती आणि शास्त्र
स्त्रियांच्या अलंकारांमागील शास्त्र (कंठभूषणांपासून मेखलेपर्यंतचे अलंकार)
स्त्रियांच्या
अलंकारांमागील शास्त्र (कंठभूषणांपासून मेखलेपर्यंतचे अलंकार)
देवपूजेपूर्वीची सिद्धता (शास्त्रासह)
देवपूजेपूर्वीची सिद्धता (शास्त्रासह)
धार्मिक उत्सव आणि व्रते यांमागील शास्त्र
धार्मिक उत्सव आणि व्रते यांमागील शास्त्र
पूजासाहित्याचे महत्त्व : भाग ३
पूजासाहित्याचे महत्त्व : भाग ३
कौटुंबिक धार्मिक कृती आणि सामाजिक कृती यांमागील शास्त्र : भाग ३

Also available in : HindiEnglish