भावी भीषण आपत्काळाला सामोरे जाण्यासाठी विविध स्तरांवर आतापासूनच सिद्धता करा !

‘वर्ष २००० पासूनच ‘कालमहिम्यानुसार लवकरच आपत्काळ येणार’, याची साधकांना जाणीव आहे; परंतु आता आपत्काळ अगदी दारात येऊन ठेपला आहे. घोर आपत्काळाला आरंभ होण्यास केवळ काही मासच (महिनेच) राहिले आहेत. वर्ष २०१९ नंतर हळूहळू तिसर्‍या महायुद्धाला आरंभ होणार असल्याचे अनेक नाडीभविष्य सांगणारे आणि द्रष्टे साधू-संत यांनी सांगितले आहे. प्रथम ते महायुद्ध मानसिक स्तरावर असेल; कारण कोणत्याही दोन राष्ट्रांमधील महायुद्ध हे आधी मानसिक स्तरावर असते, उदा. कोरिया-अमेरिका संघर्ष, चीन-अमेरिका संघर्ष. पुढे २ – ३ वर्षांनी महायुद्ध भौतिक स्तरावर असेल. तेव्हा ‘सुक्याबरोबर ओलेही जळते’, या सिद्धांतानुसार समाजातील सज्जन, साधक आदींनाही आपत्काळाची झळ बसणार आहे.

(परात्पर गुरु) डॉ. आठवले

आपत्काळात वादळ, भूकंप आदींमुळे वीजपुरवठा बंद पडतो. पेट्रोल, डीझेल आदींचा तुटवडा निर्माण झाल्याने वाहतूक-व्यवस्थाही कोलमडून पडते. त्यामुळे स्वयंपाकाचा गॅस, खाण्या-पिण्याच्या वस्तू आदी अनेक मास (महिने) मिळत नाहीत वा मिळाल्या तरी त्यांचे ‘रेशनिंग’ होते. आपत्काळात डॉक्टर, वैद्य, औषधे, रुग्णालये आदी उपलब्ध होणे जवळजवळ अशक्यच असते. हे सर्व लक्षात घेऊन आपत्काळाला तोंड देता येण्यासाठी सर्वांनी शारीरिक, मानसिक, कौटुंबिक, आर्थिक, आध्यात्मिक इत्यादी स्तरांवर पूर्वसिद्धता करणे आवश्यक आहे. याविषयीचे सर्वसाधारण विवेचन पुढे केले आहे. या विवेचनानुसार जेवढे शक्य आहे, त्याच्या कार्यवाहीला आतापासूनच आरंभ करावा.

 

१. आपत्काळाच्या दृष्टीने शारीरिक स्तरावर करायची सिद्धता

१ अ. मानवनिर्मित किंवा नैसर्गिक आपत्तींमध्ये रक्षण होण्यासाठी हे करावे !

१ अ १. आगामी तिसर्‍या महायुद्धात वापरल्या जाणार्‍या अण्वस्त्रांमुळे होणार्‍या किरणोत्सर्गाचा जीवघातक प्रभाव नष्ट होण्यासाठी प्रतिदिन अग्निहोत्र करावे !

सनातनने या विषयावर प्रकाशित केलेला ग्रंथ वाचावा.

१ अ २. कुटुंबातील एकाने तरी ‘प्रथमोपचार प्रशिक्षण’ घ्यावे !

‘हिंदु जनजागृती समिती’च्या वतीने ठिकठिकाणी विनामूल्य ‘प्रथमोपचार प्रशिक्षणवर्ग’ घेतले जातात. या प्रशिक्षणवर्गांचा लाभ करून घ्यावा. (सनातनची ग्रंथमालिका ‘प्रथमोपचार प्रशिक्षण (३ खंड)’ हीसुद्धा उपलब्ध आहे.)

१ अ २ अ. कौटुंबिक वापरासाठी ‘प्रथमोपचार पेटी’ सिद्ध ठेवावी !

वेदनाशामक गोळ्या, मलम, गॉज (जखमेवर लावायची जाळीदार पट्टी), जखमेवर लावायची पांढरी चिकटपट्टी इत्यादी; तसेच ताप, उलट्या इत्यादी आजारांवरील औषधे प्रथमोपचार पेटीत ठेवावीत. ती पेटी घरात सहज सापडेल, अशा ठिकाणी ठेवावी. प्रथमोपचार पेटीत शक्यतो गोळ्यांची पट्टी (स्ट्रीप) ठेवू नये; कारण तिच्यातून गोळ्या काढतांना औषध संपल्याच्या तारखेचा (‘एक्स्पायरी डेट’चा) भाग फाटू शकतो. असे झाल्यास काही महिन्यांनी आपल्याला ‘त्या गोळीची वैधता कधीपर्यंत आहे’, हे कळू शकत नाही. त्यामुळे पाकिटातून गोळ्या काढून त्या एका हवाबंद डबीत ठेवाव्यात आणि त्या डबीवर गोळीचे नाव, कोणत्या विकारावर उपयोगी, उत्पादनाचा दिनांक (मॅन्युफॅक्चरिंग डेट), कालावधी संपण्याचा दिनांक (एक्स्पायरी डेट), अशा आवश्यक गोष्टींची चिठ्ठी (लेबल) चिकटवावी. (प्रथमोपचार पेटीविषयीचे सविस्तर विवेचन सनातनचा ग्रंथ ‘रुग्णाचे जीवितरक्षण आणि मर्माघातादी विकारांवरील प्रथमोपचार’ यात केले आहे.)

१ अ ३. कुटुंबातील एकाने तरी ‘अग्नीशमन प्रशिक्षण’ घ्यावे !

सनातनने या विषयावर ग्रंथही प्रकाशित केला आहे.

१ अ ४. कुटुंबातील एकाने तरी ‘आपत्कालीन साहाय्य प्रशिक्षण’ घ्यावे !

१ आ. अन्न-पाण्यावाचून उपासमार न होण्यासाठी हे करावे !

१ आ १. कडधान्ये, गहू आदी वस्तू (जिन्नस) वाळवून आणि हवाबंद करून त्यांचा पुरेसा साठा करून ठेवावा, तसेच साधारण ५ वर्षे तरी पुरेल, अशा अन्य सामुग्रीचा, उदा. काड्यापेटीचा साठाही घरात ठेवावा !
१ आ २. गावाला वा अन्यत्र स्वतःच्या मालकीची भूमी असल्यास त्या भूमीत भाजीपाल्याची लागवड करण्यास, तसेच तांदूळ, कडधान्ये आदी पिके घेण्यास आणि तेथे गोपालन करण्यास आरंभ करावा !
१ आ ३. घरात चुलीची व्यवस्था करावी, चुलीवर स्वयंपाक करणे शिकून घ्यावे, तसेच सध्या स्वयंपाक करतांना यंत्रांचा (उदा. ‘मिक्सर’चा) वापर करणे टाळून पारंपरिक वस्तूंचा, उदा. पाटा-वरवंटा यांचा वापर करण्याची सवय लावावी !

अन्य जुन्या वस्तूही, उदा. दळण्यासाठी जाते, कांडण्यासाठी उखळ आणि मुसळ उपलब्ध झाल्यास त्या वस्तू वापरण्याचीही सवय करावी. यामुळे पुढे दैनंदिन जीवन कठीण वाटणार नाही.

१ आ ४. सौरऊर्जेवर चालणारी उपकरणे घ्यावीत !

स्वयंपाकासाठी सौरऊर्जेचा वापर करता येतो. त्यासाठी आवश्यक ते ‘युनीट’ आणि उपकरणे (उदा. ‘सोलर कुकर’) घेऊन ठेवावीत. याचबरोबर सौरऊर्जेचा वापर घरातील दिवे पेटवणेे, अंघोळीचे पाणी गरम करणे आदींसाठीही करता येतो.

१ आ ५. घराजवळ विहीर नसल्यास ती खणून घ्यावी !

आपत्काळात शासनाचे पाणी उपलब्ध न झाल्यास घराच्या आवारातील विहिरीचे पाणी उपयोगी पडेल. शेजारीपाजारी एकत्रित मिळून एक विहीर खणून घेऊ शकतात.

१ इ. आगामी आपत्काळात डॉक्टर, वैद्य, औषधे, रुग्णालये आदींची
होणारी अनुपलब्धता लक्षात घेऊन विकार-निर्मूलनाच्या दृष्टीने हे करावे !

१ इ १. औषधी वनस्पतींची लागवड करावी आणि आवश्यकतेनुसार त्यांचा वापरही करण्यास आरंभ करावा !

अशा औषधी वनस्पती घराच्या गच्चीत वा परसात, तसेच गावाकडील घराच्या ठिकाणीही लावाव्यात. (औषधी वनस्पतींच्या लागवडीविषयीची माहिती आणि विविध रोगांवरील त्यांचे उपयोग सनातनचे ग्रंथ ‘जागेच्या उपलब्धतेनुसार औषधी वनस्पतींची लागवड’ आणि ‘औषधी वनस्पतींची लागवड कशी करावी ?’ यांत दिली आहे. सनातनचा ‘सोपे घरगुती आयुर्वेदीय उपचार’ हा ग्रंथही लवकरच प्रकाशित होणार आहे.) आवश्यकतेनुसार औषधी वनस्पतींचा वापरही करण्यास आरंभ करावा.

१ इ २. विकार-निर्मूलनासाठी ‘बिंदूदाबन उपचार’, ‘प्राणशक्तीवहन उपाय’, ‘रिकाम्या खोक्यांचे उपाय’ आणि ‘नामजप-उपाय’ या उपायपद्धती शिकून घ्याव्यात आणि आवश्यकतेनुसार त्यांचा वापरही करण्यास आरंभ करावा !

या उपायपद्धतींवरील ग्रंथ सनातनने प्रकाशित केले आहेत.

१ इ ३. परिसरातील ओळखीच्या वैद्यांना विचारून ‘पुढील काही वर्षे टिकतील, अशा कुटुंबाला लागणार्‍या आयुर्वेदीय औषधांचा पुरेसा साठा’ घरात ठेवावा !

१ ई. अन्य सूत्रे

१ ई १. आधुनिक वैद्यकीय यंत्रे वा उपकरणे यांद्वारे करायचे आवश्यक ते उपचार, उदा. डोळ्यांची शस्त्रक्रिया, दंतोपचार आताच करून घ्यावेत !

१ ई २. एकूण गरजा (उदा. काही विशिष्ट पदार्थच आवडत असणे, अंघोळीला गरम पाणीच लागणे, सतत पंख्याचा वारा पाहिजे असणे, ‘एसी’ असल्याविना झोप न येणे, चालत जाण्याच्या अंतरावरही दुचाकी-चारचाकी वाहन हवे असणे) अल्प करण्याची हळूहळू सवय करावी !

१ ई ३. प्रतिकूल परिस्थितीतही शरीर कार्यक्षम रहाण्यासाठी प्रतिदिन व्यायाम (उदा. सूर्यनमस्कार घालणे, चालणेे), प्राणायाम, योगासने आदी करावीत !

 

२. आपत्काळाच्या दृष्टीने मानसिक स्तरावर करायची सिद्धता

२ अ. नातेवाइकांमध्ये भावनिकदृष्ट्या न अडकण्यासाठी स्वयंसूचना घ्यावी !

आगामी काळात कुटुंबीय, नातेवाईक, मित्रमंडळी आदींच्या संदर्भात त्यांच्या त्यांच्या प्रारब्धानुसार घटना घडणार असल्याने त्यांच्यामध्ये भावनिकदृष्ट्या अडकू नये. त्यासाठी आवश्यक वाटल्यास स्वयंसूचना घ्याव्यात.

२ आ. कुटुंबियांचा वियोग

अल्प-अधिक कालावधीसाठी कुटुंबियांचा वियोग सहन करण्याची सिद्धता ठेवावी !

 

३. आपत्काळाच्या दृष्टीने कौटुंबिक स्तरावर करायची सिद्धता

३ अ. आपत्काळ तोंडावर येऊन ठेपला असल्याने शक्यतो नवीन घर
वा सदनिका (फ्लॅट) विकत न घेता भाड्याच्या घरात रहाण्याचा पर्याय निवडावा !

१. आपत्काळात भूकंप, भूस्खलन इत्यादींमुळे इमारतींना हानी पोचू शकते, हे लक्षात घेऊन आता यापुढे शक्यतो नवीन घर वा सदनिका (फ्लॅट) विकत घेऊ नये. भाड्याच्या घराचा वा सदनिकेचा पर्याय निवडावा.

२. काही अपरिहार्य कारणास्तव घर / सदनिका विकत घेण्याची निकड भासल्यास ‘कोणता प्रदेश त्यामानाने सुरक्षित वाटतो’, याविषयी विचार करावा.

३. सदनिका विकत घ्यायची झाल्यास ती शक्यतो तिसर्‍या मजल्याच्या वर घेऊ नये. याचे कारण म्हणजे, भूकंपासारखा धोका निर्माण झाल्यास तिसर्‍या मजल्यापर्यंतच्या सदनिकेतून लवकर बाहेर पडणे सोपे जाते.

४. एखाद्याची सध्याची सदनिका तिसर्‍या मजल्याच्या वर असेल, तर त्याऐवजी अन्यत्र कुठे योग्य सदनिका मिळत असल्यास त्याविषयी विचार करावा.

३ आ. गावाला स्वतःचे घर असल्यास ते रहाण्यायोग्य स्थितीत ठेवावे !

आगामी काळात नैसर्गिक आपत्ती, वाढता आतंकवाद इत्यादींमुळे अनेक नगरे (शहरे) नष्ट होतील. तेव्हा खेड्यांमध्ये जाऊन रहावे लागेल. त्यामुळे कोणाचे गावाला घर असेल, तर त्यांनी ते आताच रहाण्यायोग्य स्थितीत करून ठेवावे.

३ इ. नोकरी-धंद्यानिमित्त परदेशात गेलेल्या कुटुंबियांना शक्यतो भारतात बोलवावे !

भारत ही मुळात पुण्यभूमी आहे. आगामी आपत्काळात भारतापेक्षा अन्य देशांत अधिक हानी होण्याचा संभव आहे; कारण परदेशांत रज-तमाचे प्रमाण अधिक आहे. तसेच महायुद्ध चालू झाल्यावर परदेशातून भारतात सुखरूप परत येणे कठीण होईल.

 

४. आपत्काळाच्या दृष्टीने आर्थिक स्तरावर करायची सिद्धता

सध्या बर्‍याच अधिकोषांचे (बँकांचे) आर्थिक घोटाळे बाहेर येत आहेत. त्यामुळे स्वतःचे पैसे सुरक्षित रहावेत, यासाठी पुढील पर्यायांचा विचार करावा. ही गुंतवणूक करतांना ‘You should not put all eggs in one basket (भावार्थ : एके ठिकाणी गुंतवणूक करून ती सर्व बुडण्यापेक्षा सुरक्षेच्या दृष्टीने ती गुंतवणूक विविध ठिकाणी करावी)’ या अर्थशास्त्रातील तत्त्वानुसार करावी.

४ अ. आर्थिक गुंतवणूक करतांना पुढील सूत्रांचा विचार करावा !

४ अ १. ठेवी वेगवेगळ्या राष्ट्रीयकृत अधिकोषांमध्ये (‘बँकां’मध्ये) ठेवणे

‘एखादा अधिकोष डबघाईला आला, तर आपल्याकडील सर्वच पैसे बुडाले’, असे होऊ नये, यासाठी आपल्या परिसरातील वेगवेगळ्या राष्ट्रीयकृत अधिकोषांमध्ये ठेवी विखरून ठेवाव्यात. राष्ट्रीयकृत अधिकोषांत प्रत्येक ठेवीदाराच्या ठेवीला १ लाख रुपयांचे विमा संरक्षण असते. त्यामुळे प्रत्येक ठेवीदाराने एका अधिकोषात जास्तीतजास्त १ लाख रुपयांपर्यंत ठेव ठेवावी.

४ अ २. अधिकोषाचे व्यवहार पत्नी, सुजाण मुले आदींनाही शिकवणे

बँकेत पैसे भरणे, बँकेतून पैसे काढणे आदी न्यूनतम व्यवहार आपल्या कुटुंबियांनाही करता यायला हवेत.

४ अ ३. सोने-चांदी आदी मौल्यवान वस्तूंंमध्ये गुंतवणूक करणे

एखाद्याला गुंतवणूक म्हणून सोने घ्यायचे असेल, तर त्याने अंगठीसारखे अलंकार विकत न घेता शुद्ध सोन्याचे वळे घ्यावे. यामुळे अलंकारांची घडणावळ द्यावी लागत नाही. पुढे परिस्थिती कशीही असली, तरी अशा वस्तूंचा उपयोग आपण करू शकतो.

४ अ ४. जमिनीमध्ये गुंतवणूक करणे

ज्यांना शक्य आहे, त्यांनी लागवडीस योग्य असेल, अशी भूमी खरेदी करावी. एका व्यक्तीला ती भूमी खरेदी करणे शक्य नसेल, तर काही जणांनी एकत्र येऊन भूमी खरेदी करावी. भूमीतील गुंतवणुकीचा आज ना उद्या परतावा मिळतो.

४ आ. ज्यांनी समभागांत (‘शेअर्स’मध्ये) पैसे
गुंतवले असतील, त्यांनी आतापासूनच उपाययोजना काढावी !

घरासाठी विहीर खणणे, सौरऊर्जेची सोय करणे आदी सर्व व्यय म्हणजे एक प्रकारची गुंतवणूकच आहे !

 

५. अन्य सूत्रे

५ अ. घरात अनावश्यक असलेले साहित्य न्यून करण्यास आरंभ करावा !

यामुळे आपत्काळात न्यूनतम वस्तूंची हानी होईल, तसेच साधकांची वस्तूंप्रती असलेली आसक्तीही न्यून होण्यास साहाय्य होईल. आपत्काळात स्वतःचा जीव वाचवणे महत्त्वाचे असल्याने अशा वेळी केवळ एक पिशवी / पेटी घेऊन घराबाहेर पडता आले पाहिजे.

५ आ. पोलीस ठाणे, अग्नीशमन दल आदी अत्यावश्यक
ठिकाणचे दूरभाष क्रमांक, पत्ते आदी स्वतंत्र वहीतही नोंद करून ठेवावेत !

आपत्काळात आपला भ्रमणभाष ‘चार्ज’ नसल्यास त्याचा उपयोग होणार नाही. यासाठी पोलीस ठाणे, अग्नीशमन दल, आपल्या जवळची रुग्णालये इत्यादी अत्यावश्यक ठिकाणांचे दूरभाष क्रमांक आणि पत्ते वहीतही नोंद करून ठेवावेत. यामुळे अन्य मार्गाने, उदा. दुसर्‍याच्या भ्रमणभाषवरून / दूरभाषवरून त्यांच्याशी संपर्क करता येईल.

५ इ. महत्त्वाची कागदपत्रे

आपत्काळात पटकन घराबाहेर पडावे लागणार असल्यास तेव्हा पूर्वसिद्धता असावी, म्हणून एखाद्या लहान पेटीमध्ये (‘ब्रीफकेस’मध्ये) महत्त्वाची कागदपत्रे (उदा. शिधापत्रिका, आधारकार्ड, बँक पासबूक) एकत्रित करून ठेवावीत !

५ ई. घराच्या रक्षणासाठी कुत्रा, दुधासाठी गायी,
बैलगाडीसाठी बैल, प्रवासासाठी घोडे इत्यादी पाळावेत !

या प्राण्यांचे पालन कसे करावे, हेही शिकावे. आपल्याजवळ सायकल, सायकल-रिक्शा, बैलगाडी, घोडागाडी आदींपैकी एखादे वा त्यापेक्षा जास्त वाहने असावीत. कुत्र्यामुळे दंगलखोरांपासून रक्षण होण्यास साहाय्य होईल, गायीमुळे दूध मिळेल आणि बैल अन् घोडे यांच्यामुळे प्रवास करता येईल किंवा रुग्ण व्यक्तीला वैद्यांकडे नेता येईल.

 

६. आपत्काळाच्या दृष्टीने आध्यात्मिक स्तरावर करायची सिद्धता

६ अ. आगामी काळात भीषण आपत्तींतून
वाचण्यासाठी साधना करणे आणि भगवंताचे भक्त बनणे अपरिहार्य

भावी आपत्काळाला तोंड देता येण्यासाठी या लेखात दिल्याप्रमाणे कृती कराव्यात. अर्थात् आपण बिंदूदाबनादी उपचारपद्धती कितीही शिकून घेतल्या; कुटुंबियांची उपासमार होऊ नये, यासाठी जीवनावश्यक वस्तूंचा साठा कितीही करून ठेवला; तरी सुनामी, भूकंप अशा काही क्षणांत सहस्रो नागरिकांचा बळी घेणार्‍या महाभयंकर आपत्तींमध्ये जिवंत राहिलो, तरच या सिद्धतेचा उपयोग आपण करू शकतो अशा जीवघेण्या आपत्तींत आपल्याला कोण वाचवू शकतो, तर केवळ देवच ‘भगवंताने आपल्याला वाचवावे’, असे वाटत असेल, तर आपण साधना आणि भक्ती करायला हवी. कितीही मोठी आपत्ती आली, तरी भगवंताने त्याच्या भक्तांचे रक्षण केले आहे, हे सांगणारी भक्त प्रल्हादासारखी उदाहरणे आपल्याकडे आहेत. श्रीकृष्णाने गीतेमध्ये ‘न मे भक्तः प्रणश्यति ।’ (अर्थ : माझ्या भक्तांचा नाश होणार नाही), असे वचन त्याच्या भक्तांना दिले आहे. याचाच अर्थ असा की, कोणत्याही आपत्तीतून वाचण्यासाठी आपल्याला साधना करणे अनिवार्य आहे.

६ अ १. साधकांनी आश्रमात राहून पूर्णवेळ साधना करता येण्यासाठी मनाची सिद्धता करावी !

काही साधकांनी त्यांना साधना करण्यास विरोध करणार्‍या नातेवाइकांना आतापर्यंत अनेकदा साधनेचे महत्त्व पटवून देण्याचा प्रयत्न केला आहे, तरी नातेवाईक त्यांच्या मनाप्रमाणे वागत आहेत. आता आपत्काळाला आरंभ होणार असल्याने अशा साधकांनी त्यांच्याकडे लक्ष न देता आश्रमात राहून पूर्णवेळ साधना करता येण्यासाठी मनाची सिद्धता करावी; कारण साधनेत केवळ ‘आपण आणि ईश्‍वर’ एवढेच असते. आपत्काळात नातेवाईक, पैसा इत्यादी कोणीही वाचवणार नसून केवळ साधकांनी केलेली साधनाच त्यांना तारणार आहे. त्यामुळे मनाची सिद्धता होण्यासाठी साधकांनी उत्तरदायी साधक आणि संत अशांचे मार्गदर्शन घ्यावे. पूर्णवेळ साधक होण्याची मानसिक सिद्धता होण्यासाठी ‘अ ३’ या सूचनापद्धतीप्रमाणे प्रसंगाचा सरावही करावा, तसेच अधूनमधून आश्रमात सेवेसाठी रहायला आल्यास मनाची सिद्धता होण्यास साहाय्य होईल.

६ अ २. साधना गांभीर्याने करावी !

‘सनातन प्रभात’ नियतकालिकांत वेळोवेळी प्रसिद्ध होणार्‍या साधनेच्या संदर्भातील मार्गदर्शनपर सूत्रांचे तंतोतंत पालन करण्याचा प्रयत्न करावा.

६ अ ३. व्यष्टी साधनेची घडी चांगली बसवावी !

साधकांनी स्वतःची व्यष्टी साधनेची घडी चांगली बसवून व्यष्टी साधना नियमित होण्यासाठी प्रयत्न करावेत.

६ अ ४. वाईट शक्तींच्या त्रासांपासून रक्षण होण्यासाठी ‘आध्यात्मिक उपाय’ नियमितपणे गांभीर्याने करावेत !

 

७. ‘आपत्काळाला सामोरे जाण्याच्या
दृष्टीनेे जनजागृती करणे’, हीसुद्धा साधनाच आहे !

आगामी आपत्काळाविषयी नातेवाईक आणि मित्रमंडळी यांना सांगणे, प्रस्तुत लिखाण कार्यालयीन सहकार्‍यांना वाचायला देणे आदी स्तरांवर जनजागृती करणे आवश्यक आहे. असेे करणे म्हणजे समाजऋण फेडणे होय. असेे करणार्‍यांची यातून साधनाही होणार आहे.’

– (परात्पर गुरु) डॉ. आठवले

 

सूचना आणि आवाहन

सनातनच्या भावी आपत्काळात जिवंत रहाण्यासाठी
करायची सिद्धता या आगामी ग्रंथासाठी उपयुक्त सूत्रे पाठवा !

भावी भीषण आपत्काळाला सामोरे जाण्याची विविध स्तरांवरील सिद्धता आतापासूनच कशी करावी, हे थोड्याफार प्रमाणात तरी कळावे, यासाठी काही क्षेत्रांतील सूत्रांचा (मानवनिर्मित किंवा नैसर्गिक आपत्तींमध्ये रक्षण होण्यासाठी काय करावे; अन्न-पाण्यावाचून उपासमार न होण्यासाठी काय करावे; आगामी आपत्काळात डॉक्टर, वैद्य, औषधे, रुग्णालये आदींची होणारी अनुपलब्धता लक्षात घेऊन विकार-निर्मूलनाच्या दृष्टीने काय करावे; आर्थिक स्तरावर काय करावे आदी सूत्रांचा) थोडक्यात समावेश असणारा परात्पर गुरु डॉ. जयंत आठवले यांच्या वरील लेखात करण्यात आला होता. त्या लेखाच्या अनुषंगाने विविध क्षेत्रांतील जाणकारांना किंवा साधकांना काही उपयुक्त सूत्रे लक्षात आल्यास त्यांनी ती [email protected] या संगणकीय पत्त्यावर अथवा पुढील टपाल पत्त्यावर येत्या ५ – ६ दिवसांत पाठवावीत. यामुळे हा विषय समाजापुढे सखोलपणे मांडण्यास साहाय्य होईल. (सध्या या विषयावरील ग्रंथ सिद्ध करण्याची प्रक्रिया चालू आहे.)

संगणकीय पत्ता : [email protected]

टपालासाठी पत्ता : सौ. भाग्यश्री सावंत, सनातन आश्रम, रामनाथी, फोंडा, गोवा ४०३ ४०१.

संदर्भ : दैनिक सनातन प्रभात