वैद्यकीय क्षेत्रातील कटू अनुभव : वैद्यकीय क्षेत्र हे ‘सेवादायी’ क्षेत्र असूनही रुग्णांच्या असाहाय्यतेचा अपलाभ घेऊन त्यांची फसवणूक आणि लुबाडणूक करणारे डॉक्टर !

 

१. १२ दिवसांच्या मुलाला रुग्णालयात भरती केल्यानंतर
त्याला अतीदक्षता विभागात अधिक काळ ठेवून पैसे उकळणारे डॉक्टर !

१ अ. १२ दिवसांच्या मुलाला श्‍वास घेण्यास
त्रास होऊ लागल्याने अतीदक्षता विभागात भरती
करावे लागणे, तेथील शुल्क प्रतिदिन ३५,००० रुपये असणे आणि
३ दिवसांनंतर ‘आणखी दोन दिवस तेथेच ठेवावे लागेल’, असे डॉक्टरांनी सांगणे

‘दोन वर्षांपूर्वी माझा मुलगा चि. प्रल्हाद १२ दिवसांचा असतांना त्याला श्‍वास घेण्यास त्रास होऊ लागला. त्याची स्थिती इतकी बिकट झाली की, त्याला तात्काळ रुग्णालयात भरती करावे लागले आणि तज्ञांच्या निरीक्षणाखाली लहान मुलांसाठी असलेल्या अतीदक्षता विभागात (Intensive Child Care Unit मध्ये) त्याला ठेवावे लागले. तो त्याच्या जीवन-मरणाचाच प्रसंग होता. संपूर्ण एक दिवस निरीक्षण केल्यावर तेथील डॉक्टरांनी आम्हाला सांगितले, ‘‘प्रल्हादला अतीदक्षता विभागात ठेवावे लागेल आणि त्याच्या प्रकृतीत जसजशी सुधारणा होईल, त्याप्रमाणे तुम्हाला कळवले जाईल.’’ तेथील शुल्क प्रतिदिन ३५,००० रुपये होते. ३ दिवस अतीदक्षता विभागात ठेवल्यानंतर ‘आणखी दोन दिवस तेथेच ठेवावे लागेल’, असे डॉक्टरांनी सांगितले.

१ आ. देवाच्या कृपेने एक चांगले डॉक्टर
भेटणे, त्यांनी वरिष्ठ डॉक्टरांना भेटण्याचा, तसेच प्रल्हादला
अतीदक्षता विभागातून ‘वॉर्ड’मध्ये हालवण्याचा सल्ला देऊन ‘वॉर्ड’
मध्ये आम्ही बाळावर नीट उपचार करू’, असे सांगून आश्‍वस्त करणे

देवाच्या कृपेने आम्हाला एक चांगले डॉक्टर भेटले आणि त्यांनी सांगितले, ‘‘आता खरेतर प्रल्हादला अतीदक्षता विभागात ठेवण्याची आवश्यकता नाही. मी तुम्हाला माझ्या वरिष्ठ डॉक्टरांकडे घेऊन जातो. तुम्ही त्यांना प्रल्हादला ‘वॉर्ड’मध्ये हालवण्यास सांगा आणि ‘त्याला काही झाले, तर त्याचे दायित्व आम्ही घेतो’, असेही सांगा. वरिष्ठ डॉक्टर तुम्हाला सांगतील, ‘बाळ लहान असल्याने आम्ही धोका पत्करू शकत नाही. त्यामुळे त्याला अतीदक्षता विभागात ठेवणेच योग्य आहे, तरीही तुम्ही ठामपणे बाळाला ‘वॉर्ड’मध्ये हालवण्यास सांगा. ते डॉक्टर व्यावसायिक वृत्तीचे असल्याने पैसे कमावण्यासाठी तुम्हाला असे सांगतील; पण तुम्ही चिंता करू नका. आम्ही तुमच्या बाळावर नीट उपचार करू.’’ नंतर त्यांनी बाळाला वॉर्डमध्ये हालवले. तेथे प्रतिदिन १०,००० रुपये शुल्क होते. तेथे २ दिवस ठेवल्यानंतर बाळाला घेऊन आम्ही घरी आलो.

या अनुभवावरून ‘पैसे कमावण्यासाठी डॉक्टर खोटी माहिती देऊन कशी दिशाभूल करतात ?’, हे आमच्या ध्यानी आले.’

 

२. रुग्णाची प्रकृती गंभीर असतांना त्याला रुग्णालयात भरतीही
करून न घेणारे आणि मृत्यूच्या खाईत लोटणारे माणुसकीशून्य डॉक्टर !

२ अ. गंभीर स्थितीतील रुग्णाला उपचारांची
अत्यावश्यकता असतांना रुग्णालयाने भरतीही करून न घेणे

४ वर्षांपूर्वी एका साधकाच्या वडिलांना रुग्णालयात तात्काळ भरती करण्याची आवश्यकता होती. त्यांना उपचारांसाठी त्यांच्या गावापासून ८० कि.मी. अंतरावर असलेल्या एका शहरातील रुग्णालयात रुग्णवाहिकेतून नेण्यात आले. त्यांची प्रकृती अत्यंत गंभीर असतांना आणि त्यांना तात्काळ उपचारांची आवश्यकता असतांनाही दोन रुग्णालयांनी त्यांना भरतीही करून घेतले नाही.

२ आ. वेळेत उपचार न मिळाल्याने रुग्णाचा मृत्यू होणे

नंतर त्यांना तिसर्‍या रुग्णालयातील अतीदक्षता विभागात भरती करण्यात आले; पण तोपर्यंत पुष्कळ उशीर झाला होता. वेळेत उपचार न मिळाल्याने ४ – ५ घंट्यांतच त्यांचा मृत्यू झाला. त्यांच्या मृत्यूनंतरही सुमारे १ घंटा त्यांना अतीदक्षता विभागात ठेवले आणि देयकांत ते अतिरिक्त शुल्कही दाखवले. रुग्णालयाने हे जाणूनबुजून केले असल्याचे ध्यानात आल्यावर आम्ही त्याला विरोध केला; पण रुग्णालयाने त्याची दखल न घेता ठरल्याप्रमाणे सर्व देयक आकारले.

वरील दोन्ही प्रसंगांतून डॉक्टर आणि रुग्णालये यांचा ‘रुग्णांच्या प्रकृतीकडे पहाण्याचा उद्देश कसा आहे ? ते रुग्णांच्या कुटुंबियांच्या भावनांशी कसे खेळतात ? आणि रुग्णांच्या मृत्यूनंतरही ते त्यांच्या कुटुंबियांना कसे लुबाडतात ?’, हे ध्यानात आले.’

– श्री. चेतन गाडी, आंध्रप्रदेश (१३.१२.२०१८)

 

३. नागरिकांनी त्यांचे अधिकार जाणून घेणे आवश्यक !

‘वरील घटनांच्या संदर्भात नागरिकांनी त्यांचे अधिकार जाणून घेणे आवश्यक असून विविध खटल्यांत न्यायालयांनी दिलेले निर्णय, ‘मेडिकल कौन्सिल ऑफ इंडिया’ची आचार संहिता आणि भारतीय संविधान यांनुसार शासकीय, तसेच खासगी रुग्णालयांची विहित कर्तव्ये पुढे देत आहोत.

३ अ. शासकीय, तसेच खासगी रुग्णालयांची विहित कर्तव्ये

१. सर्व शासकीय आणि खासगी रुग्णालयांनी प्रत्येक रुग्णाला तात्काळ वैद्यकीय उपचार करणे आणि दुखापतग्रस्त रुग्णाला तात्काळ वैद्यकीय सुविधा पुरवणे, हे त्यांचे सेवेतील प्रथम कर्तव्य आहे.

२. ही तात्काळ वैद्यकीय सेवा कोणत्याही प्रकारे पैशाची अथवा आगाऊ रकमेची (‘अ‍ॅडव्हान्स’ची) मागणी न करता द्यायची आहे.

३. सेवेची गुणवत्ता अन् सुरक्षितता यांमध्ये तडजोड न करता रुग्णालय व्यवस्थापनाने तेथील डॉक्टर आणि कर्मचारी यांच्या माध्यमातून तात्काळ वैद्यकीय सेवा पुरवणे, हे त्यांचे कर्तव्य आहे.’

– अश्‍विनी कुलकर्णी, आरोग्य साहाय्य समिती (२१.१२.२०१८)

 

४. रुग्णांना अनावश्यक चाचण्या करायला सांगून फसवणारी रुग्णालये !

४ अ. आधुनिक वैद्यांनी तपासण्यापूर्वीच
चिकित्सालयातील कर्मचार्‍यांनी काही चाचण्या करण्यास सांगणे

कु. प्रणिता सुखटणकर

‘एके दिवशी मी अनेक वर्षांपासून आमच्या परिचित असलेल्या एका आधुनिक वैद्यांच्या चिकित्सालयात गेले होते. माझ्यासह एक साधिकाही होती. मी तपासणीची वेळ येण्याची वाट पहात असतांना एक महिला कर्मचारी माझ्याकडे आली आणि तिने मला माझ्या उपचारांविषयीची ‘फाईल’ मागितली (मी त्यांच्याकडे अनेक वर्षांपासून जात आहे.) त्या वेळी तिने माझ्यासह आलेली साधिका नवीन असल्याची निश्‍चिती करून घेतली. ५ मिनिटांनी ती महिला पुन्हा माझ्याकडे आली. तिने मला माझी ‘फाईल’ परत देतांना शारीरिक चाचण्या करण्यासाठी एक सूची दिली, ज्यांतील चाचण्या मी आधुनिक वैद्यांना भेटण्यापूर्वी करायच्या होत्या. ते पाहून मी त्या महिलेला विचारले, ‘‘मी आधुनिक वैद्यांना भेटण्यापूर्वी या चाचण्या का करायच्या आहेत ?’’ त्यावर तिने मला ‘त्या चाचण्या करणे आवश्यक असून त्याविषयी मला अधिक ठाऊक नाही’, असे सांगितले. मी आधुनिक वैद्यांना एक वर्षापूर्वी भेटलेली असल्याने एकही चाचणी परस्पर न करण्याचे ठरवले.

४ आ. त्या रुग्णालयाचे व्यवस्थापन सांभाळणार्‍या आधुनिक
वैद्यांच्या मुलीनेही चाचण्या करण्यासाठी आग्रह करणे आणि आधुनिक
वैद्यांंना भेटल्यावर कोणतीही चाचणी करण्याची आवश्यकता नसल्याचे लक्षात येणे

काही वेळाने त्या रुग्णालयाचे व्यवस्थापन सांभाळणारी आधुनिक वैद्यांची मुलगी तिथे आली आणि मला ‘चाचण्या केल्या पाहिजेत’, असे सांगू लागली. तेव्हा ‘मी आधुनिक वैद्यांना भेटल्याविना चाचण्या करणार नाही’, असे तिला सांगितले. त्यावर तिने मला ‘तुम्हाला थांबायला लागेल’, असे सांगितले. मी थांबायला सिद्ध असल्याचे आणि ‘आधुनिक वैद्य मला ओळखत असल्याने त्यांनी सांगितले, तरच मी चाचण्या करणार’, असे तिला सांगितले. जेव्हा तिने चाचण्या करण्याचा पुन्हा आग्रह धरला, तेव्हा मी तिला माझ्याकडे पैसे नसल्याचे सांगितले. त्यानंतर ती निघून गेली. जेव्हा मी आधुनिक वैद्यांंना भेटले, तेव्हा त्यांनी मला कोणतीही चाचणी करण्यास सांगितली नाही.

 

५. चिकित्सालयात एक बिस्किट
५ रुपयांना विकून रुग्णांची लुबाडणूक केली जाणे

एके दिवशी त्याच चिकित्सालयात गेले असतांना भूक लागली; म्हणून मी कॉफी आणि बिस्किटे घेतली. मी त्याचे पैसे द्यायला गेल्यावर मला समजले, ‘तिथे एका बिस्किटाची किंमत ५ रुपये होती. ती बिस्किटे त्यांनी बाहेरून मागवली होती आणि त्यावर ‘सुटी बिस्किटे विकण्यास प्रतिबंध आहे’, असे लिहिले होते.’ त्या वेळी मला पुष्कळ आश्‍चर्य वाटले; पण त्या परिस्थितीत मी त्यांना पुढे काही विचारू शकले नाही.

 

६. अन्य कटू अनुभव

अ. एका रुग्णालयात औषधे त्यांच्या मूल्यापेक्षा अधिक दराने विकली जात होती.

आ. बर्‍याच रुग्णालयांत आणि चिकित्सालयांत, त्यांच्या औषध दुकानात उपलब्ध असलेली औषधेच लिहून दिली जातात. ‘आपणही औषधांच्या त्याच दुकानातून औषधे विकत घ्यावीत’, असेही आधुनिक वैद्य सुचवतात. ‘आपल्याकडे पुरेसे पैसे उपलब्ध नाहीत’, असे सांगितले, तरच ते आपल्याला दुसरी औषधे लिहून देतात.

इ. काही रुग्णालयांत रक्ताच्या तपासणीचा अहवाल आणि एक्स-रेचा अहवाल रुग्णाला दिला जात नाही. त्यामुळे रुग्णाला तपासणीसाठी पुन्हा त्याच रुग्णालयात जावे लागते.

ई. एकदा एक आधुनिक वैद्य आणि तपासणी प्रयोगशाळा (पॅथॉलॉजी लॅब) यांच्यात ‘कमिशन’ पद्धत चालू असल्याचे माझ्या लक्षात आले. ते आधुनिक वैद्य रुग्णांना चाचणीसाठी प्रयोगशाळेत पाठवून प्रत्येक रुग्णामागे ४०० रुपये किंवा त्याहून अधिक रक्कम मिळवत होते.’

– कु. प्रणिता सुखटणकर, कोची सेवाकेंद्र, केरळ. (१९.१२.२०१८)

‘वैद्यकीय क्षेत्रातील दुष्प्रवृत्ती रोखणे’, हे राष्ट्रकर्तव्य
असल्याने राष्ट्रप्रेमी आधुनिक वैद्य (डॉक्टर), वैद्य आणि परिचारिका (नर्स)
आदी मंडळींनो, समाजसाहाय्य करण्यासाठी संघटित व्हा ! – डॉ. मनोज सोलंकी

डॉ. मनोज सोलंकी

 

१. ‘आरोग्य साहाय्य समिती’ची स्थापना !

‘वैद्यकीय क्षेत्रातील अपप्रवृत्तींमुळे जनतेची मोठ्या प्रमाणावर लुबाडणूक तर होत आहेच; पण नागरिकांच्या जिवाला धोकाही निर्माण झाला आहे. या अपप्रवृत्तींच्या विरोधात वैध मार्गाने लढण्यासाठी ‘आरोग्य साहाय्य समिती’ची स्थापना करण्यात आली आहे. ‘आरोग्य साहाय्य समिती’, म्हणजे वैद्यकीय क्षेत्रातील राष्ट्रप्रेमी आणि धर्मनिष्ठ आधुनिक वैद्य (डॉक्टर), वैद्य, परिचारिका (नर्स) आदी व्यक्तींचे संघटन !

 

२. ‘आरोग्य साहाय्य समिती’ची उद्दिष्टे !

वैद्यकीय क्षेत्रातील अपप्रवृत्तींच्या विरोधात लढणे, इतरांनाही लढण्यासाठी कृतीप्रवण करणे, यांसह गरजू रुग्णांना, तसेच युद्ध, पूर, भूकंप इत्यादी आपत्तीतील आपद्ग्रस्तांना तत्परतेने वैद्यकीय साहाय्य करणे, ही या समितीची उद्दिष्टे आहेत.

 

३. ‘वैद्यकीय क्षेत्रात बोकाळलेल्या दुष्प्रवृत्ती !

बोगस डॉक्टर, रुग्णालयांत होणारा भ्रष्टाचार, अधिक पैसे कमावण्याच्या उद्देशाने रुग्णांची वारेमाप लूट करतांना त्यांना दिली जाणारी निकृष्ट प्रतीची सेवा, तसेच ‘पॅथॉलॉजी लॅब’मध्ये केल्या जाणार्‍या अनावश्यक महागड्या तपासण्या या सगळ्यांमुळे रुग्णांच्या जिवांशी खेळ चालला आहे. या अपप्रवृत्तींमुळे ‘सेवाभावी क्षेत्र’ अशी ख्याती असलेले वैद्यकीय क्षेत्र आता रुग्णांसाठी ‘धोकादायी क्षेत्र’ बनले आहे.

 

४. ‘वैद्यकीय क्षेत्रातील दुष्प्रवृत्ती रोखणे’, हे राष्ट्रकर्तव्य
असल्याने ‘आरोग्य साहाय्य समिती’च्या कार्यात सहभागी व्हा !

वैद्यकीय क्षेत्रातील या दुष्प्रवृत्ती रोखणे आणि त्यांच्या विरोधात लढणे आता अनिवार्य बनले आहे. या सर्वांच्या विरोधात वैध मार्गाने लढण्यासाठी ‘आरोग्य साहाय्य समिती’च्या कार्यात सहभागी व्हा ! या कार्यासाठी राष्ट्रप्रेमी नागरिकांनी संघटित होणे आवश्यक आहे.

– डॉ. मनोज सोलंकी, संस्थापक सदस्य, आरोग्य साहाय्य समिती. (९.१.२०१९)

वैद्यकीय क्षेत्रातील या अपप्रवृत्तींना वैध मार्गाने रोखण्यासाठी राष्ट्रप्रेमी नागरिकांनी संघटित होणे आवश्यक आहे.

वैद्यकीय क्षेत्रातील असे कटू अनुभव आपल्यालाही आले असल्यास अथवा आपल्या परिसरात अशा घटना घडत असल्यास त्या आम्हाला डॉक्टर आणि रुग्णालय यांच्या नावांसह कळवा.

 

चांगले डॉक्टर आणि परिचारिका यांना नम्र विनंती

‘आरोग्य साहाय्य समिती’च्या कार्यात चांगल्या डॉक्टरांचे सहकार्य अत्यंत महत्त्वपूर्ण ठरणार आहे; म्हणूनच ‘वैद्यकीय क्षेत्रातील दुष्प्रवृत्ती रोखणे’, हे राष्ट्रकर्तव्य समजून आपल्या माहितीतील चांगल्या डॉक्टरांचे संपर्क आम्हाला कळवा. आम्ही त्यांना संपर्क करू. आपले हे अमूल्य योगदान, ही आपली साधनाच आहे !’

पैसे लुबाडणार्‍या डॉक्टरांची नावे उघड करण्यासाठी कृपया साहाय्य करा. ही तुमची साधना आहे. तुमची इच्छा असल्यास तुमचे नाव गोपनीय ठेवता येईल.’

आपले अनुभव कळवण्यासाठी आणि मोहिमेत सहभागी होण्यासाठी पत्ता :

सौ. भाग्यश्री सावंत, आरोग्य साहाय्य समिती, ‘मधु स्मृती’, सत्यनारायण मंदिराच्या शेजारी, फोंडा, गोवा. ४०३ ४०१.

संपर्क क्रमांक : ७०५८८८५६१०

इ-मेल पत्ता : [email protected]

संदर्भ : दैनिक सनातन प्रभात