दिवाळी : धर्मशास्त्र, आध्यात्मिक संशोधन आणि अन्य वैशिष्ट्यपूर्ण माहिती !

गोवर्धनगिरिधारी श्रीकृष्ण !

गोवर्धनगिरिधारी श्रीकृष्ण !

कार्तिक शुक्ल पक्ष प्रतिपदेला श्रीकृष्णाने गोवर्धन पर्वत उचलला होता. त्या निमित्ताने…

‘कार्तिक शुक्ल पक्ष प्रतिपदा या दिवशी श्रीकृष्णाने गोवर्धन पर्वत उचलून धरला आणि इंद्राच्या कोपापासून ब्रजवासियांचे रक्षण केले.

एकदा शरद ऋतू आरंभल्यावर गोकुळवासियांनी इंद्राचा उत्सव चालू केला. इंद्र हा मेघांचा राजा असून त्याच्या कृपेमुळे पृथ्वी ‘सुजलाम् सुफलाम्’ असे रूप धारण करते, ही ब्रजवासियांची कल्पना होती; पण श्रीकृष्णाने सांगितले, ‘‘मेघवृष्टी होऊन पृथ्वी धनधान्यांनी समृद्ध होते, यासाठी इंद्राचा उत्सव करणे योग्य नाही. येथून दिसणारी ही जंगले आणि हा गोवर्धन पर्वत यांपासूनच आपली उपजीविका होते. या पर्वताचे पूजन करणे इष्ट असल्याने गिरियज्ञास प्रारंभ करा !’’

श्रीकृष्णाचे हे म्हणणे सर्वांना पटल्यावर सर्व गोपांनी गोवर्धन पर्वताचे पूजन केले. साहजिकच इंद्रास फारच राग आला. त्याने गोकुळावर मुसळधार पावसाची वृष्टी करण्यास प्रारंभ केला. सर्व माणसे, पशु, पक्षी गांगरून गेले. दोन दिवस गेले, तरी पावसाचा मारा कमी होईना. तेव्हा ब्रजातील सर्व गोपाळ कृष्णाकडे आले.

‘कृष्णा, तूच आता रक्षण कर !’, असे ते भगवंतास विनवू लागले. श्रीकृष्णाने सर्वांचे म्हणणे ऐकून करंगळीवर गोवर्धन पर्वत उचलून धरला. त्याच्या छत्रछायेखाली सर्व गोकुळ वाचले. गोवर्धन पर्वताचे सामर्थ्य गोपाळांना ठाऊकच नव्हते; परंतु श्रीकृष्णाने पर्वताच्या आश्रयाने सर्व गोकुळाची व्यवस्था केली. गोवर्धन पर्वतावरील गुहांतून आणि विश्रामस्थानांतून ब्रजवासीय जनता आनंदाने कालक्रमणा करू लागली. आपला अन्नदाता आणि रक्षणकर्ता ‘गोवर्धन पर्वत’च आहे, याची निश्‍चिती सर्वांना झाली आणि त्यांची कृष्णावरील भक्तीही वाढली. इंद्राने थकून वृष्टी बंद केली. पुन्हा सर्व लोक गोकुळात आले. त्या सर्वांनी श्रीकृष्णाला म्हटले, ‘‘कृष्णा, तू उपेंद्र आहेस !’’

संदर्भ : ‘दिनविशेष (भारतीय इतिहासाचे तिथीवार दर्शन)’ (लेखक : प्रल्हाद नरहर जोशी, पुणे. (प्रथम आवृत्ती : वर्ष १९५०))