फाशीपूर्वी सहकार्‍यांनी भगतसिंह, राजगुरु आणि सुखदेव यांची घेतलेली शेवटची भेट !

‘भगतसिंह, राजगुरु आणि सुखदेव या जहाल क्रांतीकारकांना फाशीची शिक्षा ठोठावण्यात आली. त्या वेळी त्यांच्यासमवेत कटामध्ये सामील असलेले शिवकर्मा, जयदेव कपूर आणि इतर सहकारी यांना जन्मठेपेची शिक्षा सुनावण्यात आली. जन्मठेप झालेल्या या मंडळींना ती शिक्षा भोगण्यासाठी दुसर्‍या कारागृहात नेण्यात येणार होते. तेव्हा तुरुंंगातील वरिष्ठ अधिकार्‍यांनी भगतसिंह, राजगुरु आणि सुखदेव यांची शेवटची भेट घेण्याची त्यांना परवानगी दिली.

त्या भेटीत जयदेव कपूर यांनी भगतसिंहांना विचारले, ‘‘तुम्हाला फाशी देण्याचे ठरले आहे. अशा वेळी, ऐन तारुण्यात, मृत्यूला सामोरे जातांना तुम्हाला वाईट वाटत नाही का ?’’ तेव्हा भगतसिंह हसून म्हणाले, ‘‘अरे ! माझ्या प्राणांच्या बदल्यात ‘इन्कलाब झिंदाबाद’ ही घोषणा हिंदुस्थानच्या कानाकोपर्‍यात पोहोचवण्यात मी यशस्वी झालो आहे आणि हेच मी माझ्या प्राणांचे मूल्य समजतो. आज गजाआड असलेल्या माझ्या लक्षावधी बांधवांच्या तोंडून मी हीच घोषणा ऐकत आहे. इतक्या लहान वयात याहून अधिक मूल्य कोणते असू शकते ?’’ त्यांच्या तेजस्वी वाणीने सर्वांचेच डोळे पाणावले. त्यांनी कसेबसे हुंदके आवरले. तेव्हा त्यांची अवस्था पाहून भगतसिंह म्हणाले, ‘‘मित्रांनो, ही भावनावश होण्याची वेळ नाही. माझा प्रवास तर संपलाच आहे; पण तुम्हाला अजून बराच लांबचा पल्ला गाठायचा आहे. मला खात्री आहे की, तुम्ही दमणार नाही, पराजय मानणार नाही आणि थकून बसणारही नाही.’’

त्या शब्दांनी त्यांच्या सहकार्‍यांना अधिकच हुरूप आला. त्यांनी भगतसिंहांना ‘देशाच्या स्वातंत्र्यासाठी आम्ही अखेरच्या श्‍वासापर्यंत लढू’, असे आश्‍वासन दिले आणि ती भेट संपली. त्यानंतर भगतसिंह, राजगुरु आणि सुखदेव यांच्या बलीदानाने हिंदुस्थानवासियांच्या मनातील देशभक्तीची ज्योत अधिक प्रखरतेने धगधगू लागली.’

(‘साप्ताहिक जय हनुमान’, १३.२.२०१०)

क्रांतीवीर राजगुरु यांचे आवाहन !

‘‘बाबांनो, फासावर चढताच आमचा प्रवास एका क्षणात संपेल; पण तुम्ही सगळे वेगवेगळ्या शिक्षांच्या प्रवासाला निघालेले. तुमचा प्रवास अनेक वर्षे खडतरपणे चालू राहील, याचे दुःख वाटते.’’ (‘धर्मभास्कर’, ऑक्टोबर २००८)

केवळ वध, स्फोट अशी विनाशकृत्ये क्रांतीमध्ये
अपेक्षित नाहीत, तर विधायक आणि रचनात्मक कार्य अपेक्षित आहे !

‘क्रांतीकारक तर्कहीन आणि अविचारी असतात, त्यांना केवळ वध, स्फोट या विनाश कृत्यांमध्ये आनंद वाटतो’, अशी धारणा कोणाचीच नसावी. आम्ही क्रांतीवीर पुढचे पाऊल टाकतांना आमच्या सभोवतालची परिस्थिती डोळसपणे न्याहाळतो. आम्हाला आमच्या दायित्वाची जाणीव प्रत्येक क्षणी आणि प्रत्येक घडी असते. आम्ही विधायक अन् रचनात्मक कार्याला आमच्या क्रांतीसंहितेत अग्रक्रम देतो. भले मग त्यासाठी प्रसंगी आम्हाला विनाशक कृत्यही करावी लागोत.’

– क्रांतीवीर सुखदेव यांचे शेवटचे शब्द